Tơ lụa Tân Châu

Tỉnh An Giang là một vùng đất trù phú và đa dạng về nền văn hóa của cộng đồng bốn dân tộc Kinh, Hoa, Chăm, Khmer. Với địa thế là vùng thất sơn huyền bí, nguồn tài nguyên dồi dào. Điều này đã hình thành rất nhiều làng nghề truyền thống như: làng nghề mộc Chợ Thủ (Chợ Mới), làng nghề làm đường thốt nốt của người Khmer An Giang, làng nghề làm bánh phồng Phú Mỹ (Phú Tân)... Trong đó nổi bậc nhất phải kể đến đó là làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu.

Ngày đăng: 19-09-2017

753 lượt xem

          Tân Châu là một thị xã thuộc tỉnh An Giang, nằm ở phía Tây Bắc tỉnh An Giang, phía Đông Bắc giáp sông Tiền, phía Đông Nam giáp huyện Phú Tân, phía Tây Bắc giáp huyện An Phú qua sông Hậu, phía Tây Nam giáp thành thành phố Châu Đốc qua sông Hậu.

          Thị xã Tân Châu có cửa khẩu quốc tế đường sông Vĩnh Xương. Tại thị xã Tân Châu có nhiều làng nghề truyền thống: làng nghề dệt chiếu Tân Châu, làng nghề dệt thổ cẩm Châu Phong, làng nghề dệt tơ lụa Tân Châu... Nổi bậc nhất là làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu. Khi nhắc đến vùng đất Tân Châu người dân thường gọi với một tên gọi thân thương "Xứ lụa Tân Châu": 

Trai nào thanh bằng trai sông Của

Gái nào thảo bằng gái Tân Châu

Tháng ngày dệt lụa trồng dâu

Thờ cha, nuôi mẹ quản đâu nhọc nhằn

          Những năm trước, thị xã Tân Châu nổi danh là xứ tơ tằm. Lúc ấy, người dân nơi đây đi đâu thì chỉ cần xưng là dân Tân Châu thì ai cũng biết: ''Dân xứ lụa". Theo Tân Châu xưa do Nguyễn Văn Kiềm biên soạn, Tân Châu nổi tiếng khắp miền Nam với nghề trồng dâu nuôi tằm dệt lụa, nổi tiếng với cái tên lãnh Mỹ A, nên gọi là "xứ tầm tang". Năm 1909, nhận thấy tầm quan trọng của nghề này, Pháp đã đồng ý cho dựng lại quận Tân Châu thành một công sở mang tên Sở Canh nông. Nghề trồng dâu nuôi tằm giúp nhiều người khá giả, có nhiều ông chủ dâu phát tài đột ngột, vung tiền xài như công tử Bạc Liêu nên Tân Châu được ví là "xứ bòn vàng". Sản phẩm Lãnh Mỹ A được tiêu thụ khắp miền Nam và xuất sang Lào, Campuchia.

Để tạo ra được một sản phẩm tơ lụa Tân Châu thì không thể nào thiếu được các công đoạn như: chuẩn bị nguyên liệu, qui trình sản xuất, nhuộm lụa...

Nguyên liệu sản xuất tơ lụa Tân Châu:

Nguyên liệu chính là dâu tơ tằm, trái mặc nưa.

          Thị xã Tân Châu ngày xưa nổi tiếng với những vườn dâu tơ tằm trải dài. Nên khi sản xuất ra tơ lụa thường những hộ dân ở nơi đây lấy nguyên liệu tại chỗ là chính. Tuy nhiên những năm gần đây do người dân phá bỏ những ruộng dâu tơ tằm để canh tác loại cây khác, nên muốn có được nguyên liệu thì phải sử dụng loại tơ được nhập từ nơi khác như Bảo Lộc (Lâm Đồng).

Trái mặc nưa nguyên liệu chính để nhuộm tơ lụa Tân Châu

          Trái mặc nưa cũng được xem là nguyên liệu quan trọng nhất để tạo ra sản phẩm lụa đặc trưng. Cây mặc nưa là loại cây gỗ có màu đen, lá mỏng, trái trùm quả tròn trĩnh gần giống như quả nhãn. Quả mặc nưa sau khi thu hái được phân loại lớn nhỏ khác nhau. Thông thường người ta sẽ chọn quả to và xanh, loại bỏ những quả quá chín vì không còn nhựa nữa. Sau đó đem giã nát bằng cối đá hoặc nghiền máy và hòa vào nước tạo thành dung dịch có màu vàng sánh rất đẹp, khi tiếp xúc với không khí và nhiệt độ, màu này sẽ chuyển sang thành màu đen óng ả để nhuộm lụa.

Qui trình sản suất tơ lụa Tân Châu:

          Để dệt ra một cây tơ lụa Tân Châu, người thợ phải mất rất nhiều thời gian và công sức với nhiều công đoạn khác nhau. Trước tiên là công đoạn chọn tơ. Người thợ phải chọn loại tơ tằm tốt để quay, móc cửi rồi đưa lên khung dệt. Sau khi dệt xong người thợ bắt đầu công đoạn làm phẩm màu. Để tạo màu cho sản phẩm lụa, người ta chọn những trái mặc nưa lớn còn xanh sau đó giã nát bằng cối đá hoặc bằng máy nghiền rồi hòa vào nước tạo nên một dung dịch có màu vàng rất đẹp, màu này sẽ chuyển sang màu đen huyền khi tiếp xúc với không khí và nhiệt độ trung bình, để nhuộm một cây tơ lụa Tân Châu 10m phải cần 50 kg trái mặc nưa.

Hình ảnh những nghệ nhân đang nhuộm lụa Tân Châu trên một cánh đồng

          Công đoạn nhuộm lụa được xem là công đoạn quan trọng nhất và kỳ công nhất, người nhuộm lụa phải nhúng lụa vào nước mặc nưa khoảng 100 lần để từng sợi được thấm đều. Sau mỗi lần nhúng, phải dùng tay vắt kỹ rồi đem phơi khô. Khi phơi phải xem trời nắng tốt để phơi cho được 4 nắng/ ngày. Nếu phơi lúc mưa hoặc nắng yếu lụa sẽ kém chất lượng. Để có được sản phẩm tơ lụa Tân Châu chất lượng thời gian nhuộm và phơi mất khoảng 40 - 45 ngày, sau đó sản phẩm lại bắt đầu một cuộc hành trình mới để trở thành những bộ trang phục tuyệt đẹp trong sự nhìn ngắm của nhiều người bởi sự lóng lánh tuyệt vời của nó.

Sản phẩm của làng nghề và giá bán sản phẩm trên thị trường:

          Do phải mất nhiều thời gian và công sức để làm ra tơ lụa Tân Châu nên giá cả sản phẩm này khá đắt. Nét nổi tiếng và độc đáo riêng của tơ lụa Tân Châu chính là sự mềm mại, dai, bền và độ hút ẩm cao. Các trang phục may từ tơ lụa Tân Châu đều mang đến cho người mặc cảm giác thoải mái, thoáng mát vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông. Vì vậy thật xưng danh khi được mọi người gọi tơ lụa Tân Châu là "Nữ hoàng" của các loại tơ.

          Làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu nổi tiếng với thương hiệu Lãnh Mỹ A được ví như "viên ngọc đen" là một trong những loại mặt hàng "độc nhất vô nhị" mà bất kỳ người phụ nữ nào ở thế kỷ XX cũng đều mơ ước được mặc. Lãnh Mỹ A là một loại lụa dệt bằng tơ tằm, được gia công bằng những công thức độc đáo. Nó không nhiều màu sắc như những loại vải khác, nó chỉ có một màu đen huyền bóng loáng và không bao giờ phai màu và không co giãn rất bền bỉ.

          Theo chủ cơ sở Tám Lăng mỗi năm cở sở sản xuất trung bình khoàng 100 cây lãnh Mỹ A, 600 cây ni lông - saten và khoảng 500.000 m gấm các loại. Hiện nay giá bán của các mặt hàng như: Lãnh Mỹ A giá bán khoảng 350.000 đồng/m, loại dệt bằng ni lông - saten giá bán 40.000 đồng/m và gấm các loại dệt từ sợi polyte giá bán 8.000 đồng/ tất.

Về những thuận lợi và khó khăn của sản phẩm tơ lụa Tân Châu

          Do làng nghề có bề dày lịch sử lâu đời, nên thương hiệu tơ lụa Tân Châu, Lãnh Mỹ A được nhiều người biết đến, sánh tầm cùng với làng lụa Vạn Phúc (Hà Nội). Hầu hết các nguyên liệu để tạo ra sản phẩm đều hoàn toàn được làm bằng nguyên liệu tự nhiên mà không làng nghề nào có được, nên được các cơ sở thu mua và sản phẩm lụa của làng nghề không bị tồn đọng lại. Tuy nhiên bên cạnh đó sản phẩm của Làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu cũng có những khó khăn của nó như: về màu sắc, giá cả, nguồn nhân lực bên cạnh đó mẫu mã sản phẩm lụa không mới lạ so với các sản phẩm khác trên thị trường, đặc biệt là thách thức từ các nguồn vải nhập khẩu từ Trung Quốc và Thái Lan, nên có thời gian sản phẩm Lãnh Mỹ A của làng nghề gần như bị mai một.

Sự phát triển vực dậy của Làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu 

         Sau những bước thăng trầm, làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu lại được vực dậy, con tằm lại tiếp nhả tơ, những ruộng dâu, vườn mặc nưa được sống lại, tuy nhiên tơ lụa Tân Châu vẫn là một mặt hàng khiêm tốn và kén chọn người tiêu dùng chủ yếu đáp ứng theo trào lưu và chỉ sử dụng vào các mùa lễ hội. Tưởng chừng làng lụa sắp bị mai một, thương hiệu Lãnh Mỹ A đang dần xa lạ với người dân đặc biệt là người phụ nữ. Tuy nhiên đến năm 2003, Lãnh Mỹ A lại lóe sáng khi anh Nguyễn Hữu Trí, con ruột của nghệ nhân Tám Lăng đã tìm tòi bí quyết nhuộm màu cho lụa, biến lụa đen truyền thống thành lụa có đủ sắc màu. Sau đó nhà tạo mẫu Võ Việt Chung đã sử dụng Lãnh Mỹ A làm chất liệu cho đề tài tốt nhiệp tại Ý của mình. Chính vì sự mềm mại và hoa văn phong phú độc đáo của tơ lụa Tân Châu đã gợi nên những ý tưởng sáng tạo trong anh giúp anh càng thêm yêu quý sản phẩm tơ lụa Tân Châu. Những mẫu thiết kế bằng chất liệu tơ lụa Tân Châu được anh giới thiệu trong đợt "Liên Hoan Du Lịch Đồng Bằng Sông Cửu Long tại An Giang". Từ đấy, loại vải tơ lụa Tân Châu theo nhà tạo mẫu trẻ xuất hiện ở các tuần lễ thời trang quốc tế tại Đức, Malaysia.

          Sự vực dậy của thương hiệu Lãnh Mỹ A lại được khẳng định một lần nữa khi năm 2013 nhà thiết kế Võ Việt Chung đã tiếp tục đưa bộ thời trang làm bằng Lãnh Mỹ A với tên gọi "Huê khôi xứ Nam Kỳ" và lụa mặc nưa trình diễn tại Mỹ đã gây được tiếng vang lớn trên thị trường quốc tế, điều đặc biệt trang phục Lãnh Mỹ A được may dành cho người đẹp Đại sứ Du lịch Lý Nhã Kỳ khoác lên mình trình diễn trên sàn thời trang quốc tế đã được giới thiết kế và bạn bè quốc tế ủng hộ rất nhiệt tình, 2015 đạo diễn Phương Điền đã dựng bộ phim điện ảnh mang tên "Mắt Lụa" dài 37 tập kể về bối cảnh của làng nghề dệt tơ lụa Tân Châu được khán giả xem đài rất mến mộ, 2016 tiếp nối thành công đó Nhà thiết kế Nguyễn Công Trí cũng đưa thương hiệu sản phẩm Lãnh Mỹ A của Làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu vào bộ sưu tập riêng của mình và chinh phục được các tín đồ thời trang trong và ngoài nước.

Đại sứ Du lịch Việt Nam Lý Nhã Kỳ mặc áo dài được thiết kế bằng chất liệu Lãnh Mỹ A trong bộ sưu tập của NTK Võ Việt Chung 2013

          Năm 2006, UBND tỉnh An Giang công nhận Làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu là làng nghề tiểu thủ công truyền thống. Làng nghề tơ lụa Tân Châu từ đó thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Các qui trình công đoạn để tạo ra sản phẩm lụa điều thể hiện nét đẹp văn hóa lâu đời của những người dân địa phương, đến Tân Châu khách du lịch sẽ được chiêm ngưỡng những thảm lụa được phơi trải dài khắp trên các cánh đồng và chụp được những tấm ảnh tuyệt đẹp. Nếu đến vào các mùa nhuộm thì du khách cũng có thể tham gia cùng với các nghệ nhân vào các qui trình sản xuất tạo ra sản phẩm và nhuộm lụa.

Hình ảnh nghệ nhân phơi lụa Tân Châu thu hút ống kính của nhiều khách du lịch

           Ngành nghề truyền thống nào cũng sẽ có khoảng thời gian thách thức. Làng tơ lụa Tân Châu cũng vậy, nhiều xưởng đã có đôi lúc chấp nhận đánh mất thương hiệu, dệt loại vải rẻ tiền. Thế nhưng, vẫn có những nghệ nhân có quyết tâm son sắt bám giữ lấy nghề và giữ đúng phẩm chất của tơ lụa, tơ tằm xưa nay. Bởi với họ lụa không chỉ nuôi sống bao người dân nhiều đời qua, mà còn là linh hồn, là một sản phẩm văn hóa chất chứa cả một đời sống tình cảm của con người xứ lụa.

          Để hiểu hơn về Làng nghề truyền thống tơ lụa Tân Châu và thương hiệu Lãnh Mỹ A nổi tiếng gần xa hãy liên hệ cùng với SMS Tourist. Công ty chúng tôi sẽ cùng bạn khám phá và trải nghiệm "Miệt Tân Châu Xứ Lụa" này. 

Video Làng Nghề Truyền Thống Tơ Lụa Tân Châu

 

Hỗ trợ đặt:

   Vé Máy Bay                Tour Du Lịch   

   Xe Du Lịch          Phòng Khách Sạn   

 

CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ DU LỊCH SUMOSTAR

(Viết tắt: SMS Tourist)
Add: 380 Trần Hưng Đạo, Bình Đức, Long Xuyên, An Giang
Tel:  0296 3 989 117 hoặc 0296 3 989 119

Là thành viên của HỘI Du lịch An Giang

Bình luận (0)

Gửi bình luận của bạn

Captcha